Türkiye’de bazı şirketlerin patronları, konjonktürel dalgalanmalarda ve kriz dönemlerinde hükümetin desteğini sağlamak veya teşvik tedbirlerinden yararlanmak arayışında hemen “İşçi çıkarmak zorundayız/İşçi çıkarmaya başlıyoruz/İşçi çıkardık” söylemlerine başlarlar.

İşçi çıkarmak bir işverenin en son uygulamak zorunda kalacağı bir eylemdir. İşçi çıkaran bir işletme “kredibilitesini” kaybeder. Böyle bir işletmeye finans kuruluşları kredi veremez. Böyle bir işletmeye piyasa güven duyamaz.
İşsizlik ciddi bir sorundur ama, işçi çıkarmak daha ciddi bir sorundur. Çünkü işçi çıkarmakla işsiz kalanlar, iş sahibi olmanın güvencesiyle aile ve yaşam düzeyi kuranlardır. Tekrar iş bulmaları çok zordur.

İşçi çıkarma söylemleri ekonomide talebin hızla daralmasına neden olur. Talep daralması ise işçi çıkararak durumlarını kurtaracaklarını ümit eden işletmelerle birlikte tüm ekonomiyi üzer. Çünkü işini kaybeden işçi ölçüsünde piyasada talep daralır. Sadece o kadarla da kalmaz. İşini kaybetme korkusu yayılınca, insanlar genelde harcamalarını kısar. Bu davranış iç talebin büsbütün küçülmesi sonucunu verir.

Eski güzel günleri unutmayalım

Her işletmenin her yıl yüksek ölçülerle kârlılık gerçekleştiremeyeceği kabul edilirse ve ekonominin sürekli kriz baskısı altın da kalmayacağı, belli bir süre sonra normal üretim şartlarına dönüleceği dikkate alınırsa, işletmelerden, kaynakları elverdiği ölçüde işçi kısıntısından kaçınmaları beklenir.

İşçi çıkararak işler düzelmez. Kriz rüzgârı esmeye başlayınca, neyin ne olduğunu ve olacağını anlamadan ilk iş olarak işçi çıkarmaya başlamak yanlıştır.

Bizde işletmelerin bazılarında, üretimin işçi tarafından gerçekleştirildiği dikkate alınmaz. Üretimin tek başına sermayenin “ürünü” olduğu sanılır. Emek (işçi) katkısı olmadan katma değer yaratılamayacağı düşünülmez.
Şirketlerin kazançlı bilanço dönemlerin de bile işçiye ödenen fatura göze battığı için, bilançolarda kâr rakamı küçülmeye başlayınca, kârlılığı artırmanın tek yolunun işçi çıkarmak olduğu sanılır.

İşçisiz üretim olmaz

Gelirin, refahın kaynağı üretimdir. Üretim demek, katma değer yaratmaktır. Katma değer, bir malın veya hizmetin çıktı fiyatı ile girdi fiyatı arasındaki farktır. Katma değeri (1) Müteşebbis (2) Emek (3) Sermaye (4) Doğa bir araya gelerek yaratır. Bunların biri olmazsa, katma değer de yaratılamaz. Yaratılan katma değeri de bu 4 faktör aralarında (1) Kâr, (2) Ücret, (3) Faiz, (4) Kira olarak paylaşır.

Müteşebbis (işveren) olmazsa, katma değer yaratılamaz. Emek (işçi) iş bulamaz. Öte yanda da emek olmazsa, müteşebbis (işveren) katma değer yaratamayacağından kâr edemez.

Serbest piyasa ekonomisinde, “Kâr, zararın ortağıdır”. Kapitalist sistemde kâr ve zarar bir arada bulunur.
Tabii ki işletmelerin yaşaması kâr etmelerine bağlıdır. Tabii ki zarar eden işletme üretimini sürdüremez. Ama uzun yıllar üst üste kâr eden, yüksek kârlılıkla övünen işletmelerin kârlılıklarında “konjonktürel nedenlerle veya kriz nedeniyle” bir azalma veya kısa bir dönem için zarar tehlikesi ortaya çıktığında, ilk iş olarak işçi çıkarmaya başlamaları hem ekonomik hem moral bakımından kabul edilemez.

Bir işletme üretimini sürdüremeyecek şartlar içine girdiğinde, zorunlu olarak işçiler işlerini kaybedecektir. Ama henüz ekonomideki sorunlar hazmedilebilir ölçüdeyken, bazı işverenlerin “zamansız ve erken” işçi çıkarma söylem ve eylemi içine girmeleri yanlıştır.

Milliyet
alıntıdır

BORSA

İMKB Bileşik Endeksi birinci seansta, cuma günkü ikinci seans kapanışına göre 298.69 puan artarak 28.131,62 puan seviyesinde açıldı. Hisse senetleri, bu seviyede yüzde 1,07 değer kazandı.

DÖVİZ

İstanbul ve Ankara’da dolar, avro ve sterlinin alış-satış fiyatları, saat 09.30 itibariyle şöyle:

İSTANBUL ALIŞ SATIŞ
ABD Doları 1,5070  1,5090
Avro 1,9330  1,9350
Sterlin 2,4500  2,4600
     
ANKARA    
ABD Doları 1,5250  1,5500
Avro 1,9420 1,9750
Sterlin 2,4360 2,4950

DOLAR 1,5160 YTL, AVRO 1,9500 YTL’DEN HAFTAYA BAŞLADI

İstanbul serbest piyasada dolar 1,5160 YTL, avro 1,9500 YTL’den haftaya başladı.

Kapalıçarşı’da 1,5140 YTL’den alınan dolar 1,5160 YTL’den satılıyor. 1,9480 YTL’den alınan avronun satış fiyatı ise 1,9500 YTL olarak belirlendi.

Serbest piyasada Cuma günü kapanışta doların satış fiyatı 1,5500 YTL, avronun satış fiyatı ise 1,9700 YTL olmuştu.

BANKALARARASI PİYASADA DOLAR KOTASYONLARI

Bankalararası piyasada dolar kotasyonları, en düşük 1,5100 YTL, en yüksek 1,5140 YTL seviyesinde bulunuyor.

Dolar kotasyonları saat 09.20 itibarıyla alışta en düşük 1,5030 YTL, en yüksek 1,5055 YTL, satışta en düşük 1,5100 YTL, en yüksek 1,5140 YTL seviyesinde bulunuyor.

ASYA BORSALARI DEĞER KAZANDI

Asya borsalarında endeksler yükselirken Hong Kong Borsası’nda Hang Sang Endeksi yüzde 5′den fazla değer kazandı.

Tokyo Borsası bugün, Japonya ulusal günü nedeniyle kapalıydı. Bu borsada işlemlere yarın yeniden başlanacak.

Hükümetlerin küresel finansal krize karşı aldığı önlemlerden cesaretlenen yatırımcıların alıma yönelmesi üzerine Asya borsasında endeksler yükselişe geçti.

Güney Kore’de hükümetin ekonomik durgunluğa karşı 11 milyar dolar tutarında yeni bir plan açıklaması, bu ülkede endeksin yüzde 2,5 oranında artmasına neden oldu.

Avustralya’da borsa yüzde 3,5 oranında değer kazanırken, Hong Kong Borsası’nda Hang Sang Endeksi 691,31 puan artarak 14.659,98 puana çıktı.

AA
alıntıdır

İstanbul serbest piyasada dolar 1,7020 YTL, avro 2,1370 YTL’den haftaya başladı.

Kapalıçarşı’da 1,7000 YTL’den alınan dolar 1,7020 YTL’den satılıyor. 2,1350 YTL’den alınan avronun satış fiyatı ise 2,1370 YTL olarak belirlendi.

Serbest piyasada Cuma günü kapanışta doların satış fiyatı 1,6900 YTL, avronun satış fiyatı ise 2,1400 YTL olmuştu.

(AA)
alıntıdır

Duyduğuma göre, bankaların kredi verme konusunda isteksiz davranması, otomobil satışlarının düşmesinde etkili olmaya başlamış.
Geçen hafta bankalara otomobil kredisi almak için başvuran tüketicilerin birçoğu olumsuz yanıt almış. Geçmişte yüzde 5 ya da en fazla yüzde 10 olan kredi reddetme oranı, bugünlerde yüzde 60′lara kadar çıkmış. Yani bankalar, ototomobil kredisi başvurusunda bulunan her 100 kişiden 60′ına olumsuz yanıt vermiş. Bu büyük bir oran.
Satılan otomobillerin yüzde 75′inin krediyle alındığı göz alındığında, otomotiv sektörünü büyük bir tehlikenin beklediğini söylemek yanlış olmaz. Türkiye tarihinin en derin krizlerinden biri olan 2001 krizinde otomotiv sektörü, ihracat sayesinde ayakta kalmayı başarmıştı. Bugün ise tamamen farklı bir ortam var. Hem iç pazar hem de dış pazarın kapıları otomotive kapalı.

UFUK SANDIK- SABAH

alıntıdır

Kesin rakamın henüz bilinemediğini kaydeden bankacılar, buna karşılık tahminlerinin bu seviyede olduğunu, bunun da 1.5 ay için çok önemli bir çıkış miktarı olduğunu kaydediyorlar.
Bu çıkışın ne zaman gerçekleştiğine gelince.. Bunun hemen hemen yarısının eylül ayında çıktığı, geriye kalanın da bu son 20 günde gerçekleştiğini kaydediyorlar.
Son günlerde, özellikle son iki günde döviz çıkışının o kadar hızlı olmadığını, buna karşılık kurların son iki günde çok hızla yükseldiğini kaydeden bankacılar bunun bir birikim sonucu olduğunu kaydediyorlar. Yani belirli bir çıkış rakamına ulaşılıp, piyasalar darlaştıkça artık küçük döviz talepleri bile kurları aşırı oynatabiliyor. Aslında tam tersi olup piyasaya küçük bir giriş olduğunda da kurlar eskisinden daha hızlı aşağı gelebiliyor. Bu da kurlardaki dalgalanmayı artırıyor, küçük hareketlere bile çok daha duyarlı hale getiriyor.
Kurlardaki hızlı artış konusunda birçok faktörün bir araya gelmesini gerekçe gösteren bankacılar, daha önce kurlar yükselirken döviz satan halkın son iki gündür bundan vazgeçmesi üzerine kurların iyice hızlandığını kaydediyorlar.
İşte bankacıların son iki günde kurlardaki hızlı yükseliş için söyledikleri bazı gerekçeler:

TOPLAM ÇIKIŞ RAKAMI BÜYÜDÜ: Bankacılar son iki günde fazla çıkış olmadığını ama artık birikimin iyice büyüdüğünü söylediler. Bu kadar üst üste çıkış yaşanıp da hiç girişin olmadığı bir dönem yaşanmadığını kaydeden bankacılar, belirli bir çıkan döviz birikimi oluştuğunu, döviz likiditesinin daraldığını, dolayısıyla küçük çıkışlarda bile hızla arttığını söylüyorlar.

BOTAŞ’IN DÖVİZ TALEBİ: Geçen hafta ortasında Botaş’ın Rusya’ya yaklaşık 1 milyar dolarlık ödeme zamanı gelmişti. Botaş’ın Ankara Doğalgaz dağıtım şirketinin satılması nedeniyle gelecek dövize, belediye borcuna karşılık el koyma niyetinde olduğu, bu nedenle gerekli döviz birikimini hazırlamadığı öğrenildi. 500 milyon dolarlık dövizi bulan Botaş, geriye kalan 500 milyon dolar için Ankara Belediyesi’ne bu paranın gelmeyeceği anlaşılınca, acil döviz bulmak için piyasaya çıktı. Tek seferde bu dövizi bulamayacağını anlayınca birkaç günlük döviz kredisi aldı. Yani geçen hafta yaptığı ödeme nedeniyle aldığı krediyi kapatma zamanı bu haftaya geldi. Bu nedenle son iki-üç günde Botaş piyasadan yüklü miktarda döviz topladı.

TÜREV İŞLEMİ SEVEN BIYIKLILAR: Son iki günde kurlardaki büyük artışta, evvelden beri türev ve opsiyon işlemlerini sevmesiyle tanınan, bazı “bıyıklı yabancılar”ın etkili olduğu da belirtiliyor. Türev piyasalardaki risklerin bir bölümünü dengelemek için bu kişilerin piyasaya girerek yüklü döviz alımları yaptıkları belirtiliyor. Sığlaşan piyasada bu taleplerin etkisinin büyük olduğu söyleniyor.

HALK DÖVİZ SATIŞINI KESTİ: Kurlardaki yükseliş üzerine, özellikle daha önceden yüksek kurlarla döviz satın almış bulunanların, satışa geçtikleri biliyordu. Geçen hafta bile bu satışlar devam etti. Döviz tevdiat hesaplarında geçen hafta sonu itibariyle erime 10 milyar doları buldu. Ancak kurlardaki artış hızlanınca hafta başından itibaren halkın döviz satışının durduğu öğrenildi. Bankacılar, daha önce de bu tür eğilimleri gördüklerini, hızla yükseliş göründüğünde, “nasıl olsa daha da artar” diye halkın elindeki dövizi satmaktan şimdilik vazgeçtiğini söylüyorlar. Kurlardaki artış beklentisi sona erdiği takdirde, halkın yeniden döviz satmaya başlayabileceği ama artık satışların eskisi kadar fazla olmasını beklemediklerini ifade ediyorlar.

HEDGE FONLARDA ÇÖZÜLME: Tüm dünyada hedge fonlarda bir çözülmenin olması, yerel paralara karşılık döviz talebini artırıyor. Aslında geçen hafta hedge fonların satışları çok yüksekti, bu hafta başında çok fazla görülmedi. Ama geçen hafta başlayan kurlardaki yukarı trendi tetikleyen hedge fonların satışlarıydı. Bu satışların döviz likiditesini daraltmaktaki etkisi büyük oldu. Hedge fonların Türk kâğıtlarındaki riskleri tam olarak bilinemiyor ama başka ülkelerdeki riskler çözüldüğü zaman bile bu Türkiye’yi etkileyebiliyor. Son iki-üç günde önemli bir hedge fon çıkışı görülmedi ama bundan sonra olmayacağı anlamına gelmiyor. Ne zaman hangi hedge fonun çıkacağı bilinemiyor.

İFLAS RİSKİ (SDS’LER) ÇOK ARTTI: Kurlardaki yükselişin bir nedeni de iflas riski olarak niteleyebileceğimiz SDS’lerdeki yükseliş. Bir ülke ya da şirket uluslararası piyasaya çıkardığı tahvile bir faiz ödüyor, bunun üzerine ülkenin iflas riski biniyor. Uluslararası piyasalarda bu SDS dediğimiz iflas riski farkları için grafikler çizilip, sürekli takip ediliyor. Bankacılar, artık özel sektör borçlarının da nasıl olsa devletler bu riski üstleneceği için ülke riski olarak algılandığını, bu nedenle SDS’lerin çok hızla büyüdüğünü söylüyorlar. Tüm gelişmekte olan ülkeler için bu risk oranlarının büyüdüğünü, Rusya’nın piyasaları kapalı tuttuğu için risk oranı yüzde 850′lere kadar yükseldiğini kaydeden bankacılar, Türkiye’nin SDS oranının da 600′lere geldiğini belirtiyorlar. Bunun gelişmekte olan ülkeler konusunda panik yarattığını, bir piyasadaki kötüleşmenin diğer piyasalara da yansıdığının bir örneğinin daha yaşandığını kaydeden bankacılar, SDS oranlarındaki hızlı büyümenin, doğrudan olmasa da yarattığı panik havası nedeniyle kurları ateşleyen bir unsur olduğunu söylediler.

IMF İLE ANLAŞMADA BELİRSİZLİK: Piyasalardaki tedirginliğin büyümesi, dövize olan talebi de artırıyor. Yani ihtiyaçları olmayanlar da dövize yatırım yapmaya çalışıyorlar. Bunun en önemli nedenlerinden biri belirsizliğin sürmesi, IMF ile anlaşma konusunda hükümetin bir türlü karar verememesi. IMF ile anlaşma yapılacağı açıklandığı takdirde tedirginliğin azalacağı ve bunun hemen döviz talebine, dolayısıyla kurlara yansıyacağı belirtiliyor.

ERDAL SAĞLAM- REFERANS
alıntıdır