Aşar Vergisi (Öşür)
2008
Osmanlı’da tarım ürünleri üzerinden alınan onda bir oranındaki vergi. AÅŸar, Arapça’da onda bir anlamına gelmektedir. Tanzimat’tan önce tımar ve zeamet sahipleri için sahipleri tarafından tahsil edilen aÅŸar, yerel gereksinimlerin karşılanması ve asker beslemesi için kullanıldı. Vergi, esasen ve genel olarak onda bir oranı üzerinden tahsil edilmekle beraber bölgeye, vergi yükümlülüğüne ve ürün türüne göre deÄŸiÅŸen oranların uygulandığı da olmuÅŸ, yüzde elliye varan oranların uygulandığı görülmüştür. Verginin ayni olarak, diÄŸer bir ifadeyle ürünün belirli bir kısmını almak suretiyle tahsil edilmesi, imparatorluk dönemindeki ekonomik ve sosyal yapıya uygun düşmüştür, çünkü pazarın geliÅŸmediÄŸi kapalı bir ekonomide, ürünün fiyatının tespiti ve nakde çevrilmesi, dolayısıyla verginin para olarak tahsili çok zor olacaktı. Bu bakımdan aÅŸar, uzun dönem baÅŸarılı bir vergi yapısı göstermiÅŸtir. Daha sonraları uygulanmasında ve tahsilinde bir takım haksızlıklar yapılmış, vergi halk üzerinde bir baskı ve zulüm aracı haline gelmiÅŸtir. Yapılan deÄŸiÅŸiklikler ve ıslahatlar da bir sonuç vermemiÅŸ, verginin uygulamadaki sakıncalarını gidermek mümkün olmamıştır. Ä°lkel bir vergi niteliÄŸinde olmasına raÄŸmen aÅŸar, kalkınmanın ilk aÅŸamalarında ve tarımın milli hasıla içindeki payının çok yüksek olduÄŸu dönemde, bu sektör üzerindeki en önemli vergiydi. Sermaye birikimi olgusu açısından dünya uygulamasına bir göz atıldığında, ilk birikim aÅŸamalarında tarım kesiminin rolünün çok önemli olduÄŸu görülür. Gerek kapitalist Batı Avrupa ülkelerinde, gerek Sovyet Rusya’da tarımdan sanayi kesimine kaynak aktarımı, sermaye birikiminde hayati bir rol oynamıştır. Cumhuriyet döneminde de bir süre uygulamada kalan aÅŸar, 17 Åžubat 1925′te kaldırıldı. Kaldırılmadan bir yıl önce, 1924 yılında, 27.5 milyon lira ile bütçenin dörtte birini oluÅŸturuyordu. AÅŸarın bu önemli katkısına raÄŸmen kaldırılmasının nedeni, verginin köylü ve tarım ürünleri üzerinde yoÄŸunlaÅŸan aşırı yükünü azaltmak ve tahsilinden doÄŸan bir takım haksızlıkları engellemekti. AÅŸarın kaldırılması ile sermaye birikimi ve ekonomik kalkınma aÅŸamasında ciddi sonuçlar yaratılmıştır. 1925 yılında yapılmış olan bu deÄŸiÅŸiklik, uzun dönemde sadece tarım dışı sektörleri deÄŸil, aynı zamanda tarım sektörünü de olumsuz yönde etkilemiÅŸtir.
alıntıdır.
Son Yorumlar